Адам баласы қауым, ұлт, қоғам болып өмір сүруге бейім жаратылған. Өйткені, жалғыздық – тек Алла тағалаға лайық нәрсе. Қоғам болғаннан кейін оны реттеп отыратын жүйе өте қажет. Ол жүйе – көркем мінез. Ол бүкіл адамзат баласына ортақ жүйе-діни қағидалар негізінен тұрады. Көркем мінез – адамның ішкі жан дүниесі, сабыры, жүріс-тұрысы, адамдармен қарым-қатынасы және тағы басқа да адамның бойынан табылатын жақсы қасиеттер. Адам баласына тән ортақ құндылықтардың бәрі бойынан табыла білген бірден-бір тұлға, ғаламға рахым нұрын шаша келген ардақты пайғамбарымыз (с.ғ.с.) еді.

         Өйткені ол (с.ғ.с.) бір хадисінде «Мен көркем мінезді кемеліне келтіру үшін жіберілдім», – деп өзінің келген мақсатын паш етті.

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) өмір тарихына оралайық.

Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) көркем мінез жайлы білмек болған бір адамға «Ей, Мұхаммед кешірімділікті ұстан, жақсылыққа бұйыр және надандарға сырт бер» (Ағраф, 199) деген аятты оқып, көркем мінез – туыстық қатынасты үзгенмен арадағы аралас-құраластықты арттыруың, саған жамандық жасағандарды кешіруің», – деп қорытқан. Тағы бір жерде (с.ғ.с.)  «Қияметте амалдар өлшенгенде, таразыны ауыр басатын бірден-бір амал – Алладан қорқу мен көркем мінез екенін айтқан. (Термизи, Бирр62).

Пайғамбар (с.ғ.с) хадистеріне қарап отырсақ, көркем мінездің ең абзалы – адамдарға кешіріммен қарау. Бұл – адамды екі дүниеде бақытты ететін амал. Мысалы, сіз біреуге кешіріммен қарасаңыз оның да саған деген түсінігі өзгереді. Қоғамдағы адамдар барлығы бір-біріне кешіріммен қараса ол қоғамның болашағы мықты. Ал, енді арғы дүниеге келетін болсақ, ертеңгі күні бәріміз Алла тағала алдына барамыз. Таразыға бүкіл амалдарымыз түсіп, өлшенеді. Сол кезде көркем мінезімізбен таразы ауыр басса, бізден бақытты адам болмайтын шығар. Алла тағала екі дүниеде жүзімізді жарқын етсін әмін.

Ринат Жамелов,

Құспан молда мешітінің наиб имамы

«Раббым, білімімді арттыр! – де».  

(Таһа, 20-114)

Ислам діні ғылымға және оны оқып-үйренуге, ой-пікір мен ішкі-жан дүниені байытуға ерекше мән береді. Тіптен Алла тағала тарапынан түскен алғашқы аяттар да білімге байланысты түскен: «Сондай жаратқан Раббыңның атымен оқы! Ол, адам баласын ұйыған қаннан жаратқан. Оқы! Ол Раббың аса ардақты. Сондай қаламмен үйреткен. Ол, адамзатқа білмеген нәрсесін үйреткен». (Ғалақ 96/1-5).

Аяттар ішінде «Оқы!» деген әмірдің екі рет қайталануы дініміздегі ғылым-білім мен оқудың маңызын көрсетеді. Дін ғылымның атасы ретінде Алла тағала «Раббыңның атын зікір ет, аяттарын Ол разы болатын түрде оқы, қыр-сырын түсін, өзіңді және әлемді оқы, Алланың құлы бола біл!» деп тұрғандай.

Алла тағала пайғамбарымызды (с.ғ.с) білімінің артуы үшін былай дұға етуге шақырған: «Раббым, білімімді арттыр!» (Таһа 20/114) деген. Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) осы тұрғыда: «Аллаға жақындататын білім үйренбей өткізген күннің мен үшін ешқандай қайыры жоқ» (Али әл-Муттақи, Х, 136) деп айтқан хадисі білімнің маңыздылығын көрсетеді. Өйткені, білім – таратсаң таусылмас асыл қазына. Ақ пен қараның арасын айқындайтын сана сәулесі. Ол адамзаттың мәртебесін көтеріп, кішіпейіл болуына ықпал етеді. Арам ой, пиғылдан арылтып, шындықты түсінуге, қолынан келгенше адам болуға шақырады. Алла тағала ғылыммен шұғылданып, үйренгендерін бойына сіңіре білетін ғалымдарды жоғары мәртебеге шығаратынын Құран кәрімде былай баяндайды: «Алла тағала сендерден сондай иман келтіргендердің, ғылым бергендердің дәрежелерін көтереді» (Мужадәлә 58/11).

            Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) хадистерінде ғалымдарды былай мадақтайды: «Алла жақсы көретін адамын дінде шұқыр ойлы қылады» (Бұхари, Ілім, 10; Мүслим, Имара, 175). Ал, білімді адамның білгенін үйретуі – ең үлкен жақсылықтың бірі.  Мысалы, шәкірт тәрбиелеу, кітап жазу, заманауи озық технологияны пайдалана отырып өскелең ұрпаққа жеткізу, амал дәптердің жабылып қалмауы мен сауаптың тоқтаусыз келуіне себепші болатын амалдар. Мұны хз. пайғамбарымыздың (с.ғ.с) хадисінен де байқаймыз (Мүслим, Васиет, 14).

Бір күні пайғамбарымыз (с.ғ.с.) мешітте отырғанда Сафван б. Ассал (р.а.) қасына барып:

–Уа, Алланың Елшісі! Сенің алдыңа білім үйрену үшін арнайы келіп отырмын, – дейді.

Хз. Пайғамбар:

–  «Білім үйренушілерге әрдайым есігіміз ашық! Періштелер білім үйренуге қызығушылық танытқан шәкірттердің айналасына қалқаланып аспанның бірінші қабатына дейін барады»,– деді (Хайсами, І, 131). Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) біздің білімге деген ынтамызды арттыру үшін былай деген: «Кім де кім білім үйренгісі келсе, Алла ол адамға жұмаққа баратын жолды жеңілдетеді. Періштелер оның әрекетін ұнатқандықтан, үстіне қанаттарын кереді. Аспан мен жердегі тіпті, судың ішіндегі балықтар да ғалымдар үшін Алладан кешірім тілейді. Ғалымның жай құлдардан артықшылығы, айдың өзге жұлдыздардан артықшылығына ұқсайды. Ғалымдар – пайғамбарлардың мирасқорлары. Пайғамбарлар алтын мен күмісті мирасқа қалдырмайды; тек қана білімді мирас етіп қалдырады. Ол мирасты алған адам, молшылыққа кенеледі» (Әбу Дауыт, Білім, 1; Тирмизи, Білім, 19).

Білімнің адам бойындағы ерекше қасиеттерді оятып, Алланың алдындағы міндетімізді одан сайын жете меңгеретінін Құран Кәрім былайша баяндайды: «(Мұхаммед (с.ғ.с.) оларға: «Білгендер мен білмегендер тең бола ма?», – де» (Зүмәр 39/9). Сүренің басында «дінді тек қана Аллаға арнап, Оған құлшылық ету» жайында баяндалған. Сондай-ақ, аспан мен жер жаратылысы, күн мен түннің алмасуы, күн мен айдың белгілі бір жүйеде қозғалуы, адамның жаратылуы сияқты  Алланың бар екенін дәлелдейтін әрі терең ойлануға жетелейтін түрлі құбылыстар, Алланы тану және оған құлшылық ету және адамдардың жағдайы айтылып, ғалым мен надандардың сипаттарын көрсетеді. Құран Кәрімде: «Қашан адам баласына бір таршылық келсе, Раббына жалбарынып, Оған бейім ынта байқатады. Сосын қашан Алла оған бір игілік берсе, бұрынғы Оған жалбарғанын ұмытады да жолынан адастыру үшін Аллаға теңдес жасайды (Мұхаммед) оларға: «Қарсылығыңмен біраз мәз бола тұр. Сөз жоқ сен тозақтықсың» де. (Ал осылар) бой ұсынып, түн ішінде сәжде етіп, тіке тұрып, сондай-ақ ақыреттен қорқып Алланың рахметінен үміт еткен кісі сияқты ма? (Мұхаммед) оларға: «Білгендер мен білмегендер тең бола ма?», – де. Шын мәнінде ақыл иелері ғана үгіт ала алады».  (Зүмәр 39/8-9)

Келтірілген аяттардан:

1) Күпір етіп, Аллаға қарсы келу,

2) Қиналғанда Аллаға жалбарыну,

3) Жаны жай тауып, ешқандай мәселесі жоқ кезде құлдығы мен жалбарынуды

ұмыту,

    4) Адамдарды Алланың жолынан тайдыру үшін Оған серік қосу сияқты жағымсыз әрекеттердің бәрі надандықтың кесірінен туындайтынын білуге болады.

Екінші бір жағынан:

1) Түні бойы сәжде етіп, шынайы ықыласпен құлшылығын орындау,

2) Алланың ақыреттегі азабынан қорқып, жалбарыну,

3) Мейірімі шексіз Алланың мейірімінен үміт етудің өзі нағыз білім болып саналған. Мұндай сипаттағы адамдар хат танып, жазу жазуды білмесе де ғалым деп есептелген. Өйткені, білгенімен амал еткен адамдар ғана құтыла алатынын көруге болады.[1]

Бір-біріне кереғар адамдарды салыстыра отырып, бірінші топтағы адамдарды «білмейтіндер», екінші топтағыларды «білетіндер» деп атауға болады. Сондай-ақ, олардың бір-біріне тең еместігін де айта аламыз. «Білетіндер» тобына кіру үшін аяттың жалғасында былай  (Зүмәр 39/10) делінген:

1) Әрдайым Алланы есте сақтап, тақуалық жолын ұстану,

2) Алланы көріп тұрғандай құлшылық ету,

3) Дінді сақтап қалу үшін қажет болса хижрет ету,

4) Дінді жаю жолында кездескен әртүрлі қиыншылықтарға сабыр ету.

Осы аяттардың барлығынан таным мен ақиқатты меңгеру білімге жататынын біле аламыз. Мұндай білім адамның көкірек көзін ашып, адамгершілік қасиеттерін оятып, алтынға айырбастамайтын ақиқатпен етене араластырады. Бір сөзбен айтқанда ақиқаттың шыңына жетелейді. Кез-келген ғылым хақ тағаланы тануға бастамаса ол ғылымға жатпайды. Оны бос мәліметтермен бас қатыратын түкке тұрмайтын құнсыз дүние десек болады. Мұны ғылым деп айтуға болмайтындығы Құранда айқын баяндалған.[2]

Әлемдегі физикалық заңдылықтар мен кәсіби білімдермен шұғылдану да осыған жатады. Бұлардың барлығы адамды Алланы тануға жетелейтін бірден-бір себепші. Егер бұлай болмаған жағдайда ақиқатты тануға перде болады. Сондай-ақ, Алланың әмірлерін ұмытып, күйбең тіршіліктің қамы үшін тер төгіп, «Менің істеп жүргенімнің бәрі Алланың әмірі» дейтіндер негізсіз нәрселерді оқып, жеркенішті әрекеттерін аят пен хадистер арқылы дәлелдейтіндер нәтижеде қателерін түсінетін болады.

Сырт көзге білімдар көрініп рухани жан-дүниесі елеусіз қалар болса, бұл жағдай өте қауіпті. Негізі адамның білімі артқан сайын Аллаға деген сенімі, құрмет, қорқынышы артады. Нағыз ғалымдар, Алла тағаланың разылығына бөленіп жақындай түседі. Құран Кәрімде: «Шын мәнінде құлдарынан ғалымдары Алладан қорқады» (Фатыр 35/28).

Пайғамбарымыз (с.ғ.с.): «Сендердің іштеріңдегі Алладан қатты қорқатын әрі ең тақуаларың менмін» деген (Бұхари, Неке, 1; Мүслим, Сиям, 74). Адам баласының қазіргі күнге дейін ашқан жаңалықтары Алла ғылымының қасында өте аз. Құран мұны былай баяндайды: «Сендерге өте аз мәлімет берілді» де» (Исра 17/85). Бірақ осы аз біліммен амал етіп, тақуалыққа қол жеткізер болса, Алланың мейірім-шапағатымен ғалым болады. Осылайша Алланы танып, оның ашылмаған ғажайып сырларына қаныға түседі. Құран Кәрімде: «Алладан қорқыңдар. Әрі Алла сендерге үйретеді» (Бақара 2/282) деген.[3] Хадис шәріпте осы тұрғыда былай делінген: «Білгенімен амал еткен адамға Аллаһ Тағала білмейтін нәрселерін үйретеді» (Әбу Нуям, Х, 15).

Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) пайдалы білім алуға үндеп қана қоймай, сахабаларға қажетсіз білімнен сақтану керектігін ескертіп отырған. Оларды кез келген нәрсенің пайдасы мен мәнді әрі маңыздысын істеуге үгіттеді. Хз. пайғамбарымыз (с.ғ.с) ұстаз ретінде сахабаларына білім берумен қатар, тәрбиелеу сынды маңызды міндетті де қоса атқарған. Бұл ақыретке дейінгі барлық адамзат ұрпағына үлгі-өнеге болатыны сөзсіз.

Биыл қажылық сапарына ауданымыздан 16 адам аттанған-ды. Жақында олар өздерінің мұсылманшылық парызын абыроймен өткеріп, қажы атанып, туған жер топырағына табан тіреді. Олардың арасында қасиетті Қағбаға тәу ету үшін екінші мәрте аттанған 96 жастан асқан Абдолла Абдрахманов ақсақал мен аудандық Кәсіпкерлер палатасының басшысы Ерболат Төлендиев, сондай-ақ «Даден» ЖШС-нің директоры Сәлімжан Балжігітов сынды ауданға белгілі кәсіпкер азаматтар да бар. Оларды осы сапарға сәттілік тілеп шығарып салған Жылыой мұсылмандары орталық мешітінің бас имамы Арман  қажы Исаев қажылар елге аман-сау оралған соң асқан құрметпен қарсы алды. Сол ілтипаттың белгісіндей сейсенбідегі түс әлетінде ғибадат үйінде дастархан жайылып, қажылар бас қосқан берекелі кездесу болды.

   Қажылыққа алғаш рет барып келген қажылар Аманқос Тұрланов, Әбілхасан Бейсенбаевтар, жастардан Кеңес Рейимов Мекке-Мәдина сапарынан алған әсерімен бөлісті. Ондағы қайнаған ыстыққа қарамастан миллиондаған мұсылмандардың бір-біріне деген шексіз бауырмалдығына тәнті болған жерлестеріміз Қазақстан тарапынан қажылық сапардың жоғары деңгейде ұйымдастырылғандығын атап өтті.  «50 градус аптапта қара тастың үстінде тәу етіп жатқан жандарға қарағанда біздің жағдайымыз Аллаға шүкір!» - деді Абдолла ақсақал.

  -«Әл-Харам» мешітіне адам сыймай, күннің астында намаз оқуға тура келді. Сонда бір индус қалтасынан «зонтик» шығарып, оны менің де маңдайыма тосты. Кісі тым көп болғандықтан екеуіміз бір жайнамаздың үстінде құлшылық қылдық. Ал, алдымда отырған бір түрік суымен бөлісіп жатыр. Осыдан-ақ барша мұсылманның бір үйдің баласындай туыс екендігін ұғынасың. Адамзатты бірлікке шақырған Алланың шексіз мейіріміне тәнті боласың, - дейді Аманқос қажы.

  -Бас айналдырар аптапта адам мен автокөлік сығылысқан Меккенің тар көшесімен жүріп келемін. Артымнан бір көлік қайта-қайта «сигнал» береді қоймастан. Қасиетті жерде жүрген соң сабыр сақтап келе жатқам. Ақыры болмаған соң ауылдағыдай «жолбарыс» кейпіме еніп, жалт бұрылсам, бір араб ыдыс толы салқын су ұсынып тұр, - деді Мекке халқының риясыз көңіліне риза болған Әбілхасан қажы. 

   -Қағбаға тәу еткендегі әсерімді сөзбен айтып жеткізе алмаймын. Теледидардан, фотосуреттен гөрі қасиетті қара тасты көзбен көрген ғажап екен. Биылғы сапардың ерекшелігі – Алланың қалауымен Қағба ашылып, Шымкенттен барған бір қазақстандық бауырымыз ішіне кіріп, намаз оқып шықты. Бұл – кез келген жанның маңдайына жазыла бермейтін құбылыс. Ілуде бір-ақ рет кездеседі, - деді Кеңес қажы.

   Қажылық сапардың өзге де ғұмырлық ғибратты сәттерімен бөліскен қажылардың басқосуын аудандағы қажылар қауымдастығының төрағасы Жолдығали қажы Тұрмағамбетов ақсақал қорытындылады. Ол «қажы» деген атқа лайықты болу үшін ең басты үш нәрсені қатаң ұстану керектігін ескертті. «Қажының аузындағы сөзді періште бағып тұрады» дегендей, қажы, ең алдымен, көпшілік ортада өзін салиқалы ұстап, ғибратты әңгіме айта білуі тиіс. Таһаратсыз жүрмейтіндігі өз алдына, қажыларды ауданда өтіп жататын түрлі қайырымдылық шаралардан тыс қалмауға шақырды. «Мешіт салған, шөлге су шығарған және өзеннен көпір жүргізген жанның орны – жаннат» деген Алланың сөзінен мысал келтірген Жолдығали ақсақал бұл ретте орталық мешітті кеңейтуге көп күш жұмсаған Сәлімжан қажы Балжігітовтің ісін өнеге етті.

    Соңынан қажылар ескерткіш ретінде фотосуретке түсті.

Ербол Қошақанов

Атырау облысы Жылыой ауданы Шоқпартоғай ауылына қарасты "Қапан қажы" мешітінің қызметкерлері №3  орта мектепте оқушыларымен кездесті.

8,9,10-сынып оқушыларымен өткен басқосуда мешіттің бас имамы Жамбыл Демеуұлы дәстүрлі және дәстүрлі емес діни ағымдардың айырмашылықтарына тоқтала келіп, ұлттық қауіпсіздігімізге қаупін төндіріп тұрған жат ағымның кесір-кедергілері туралы да жас ұрпаққа үгіт-насихат айтты. Сонымен қатар, діни сауаттылықтың мән-маңызын түсіндіріп, асыл дініміздің бала тәрбиесіндегі орны туралы ақыл-кеңестерін де тілге тиек етті.

Жалпы орта білім беретін мектепте ата-аналар, мектеп оқушылары, Г.Тоқсанбаева, Г.Мұханбетқалиева сынды мұғалімдермен түсінік жұмыстарын жүргізді.

Ыбыраш Жамбыл Демеуұлы,

Шоқпартоғай ауылы

Қапанғазы мешітінің бас имамы 

Алла тағаланы еске алу – парыз. Ұмыту да тән нәрсе. Егер біз Алла тағаланы еске алуды ұмытсақ, осы дүниенің әртүрлі, қызылды-жасылды қызық-рахатының соңына түсіп ахиретімізге үлкен зиян жасап, ахиретте өкініште боламыз.

Сол үшін Алла тағала «Нағыз жетістікке жету үшін (яғни,екі дүниеніңде бақытына) Алланы көптеп еске алыңдар» (Жұма, 10).  «Күн шықпай және күн ұясына батпай тұрып Раббыңа мақтау айт және оны пәктеп, ұлықта»(Таһа, 130). Міне, Алла тағала адам баласының қапкерсіз болмауын Құран Кәрімнің көптеген аяттарында ескертіп өткен.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с) мүбарак хадия-шәрифтерінде де Алла тағаланы еске алудың   пайдасы туралы көп айтып, ескерткен. Әбу һүрайрадан (р.а.) жеткен хадисте  Расулуллаһ (с.ғ.с) «Алла тағала: «Құлым Мен туралы қандай ойда болса, мен де оған солай қараймын, сондай-ақ, құлым мені есіне алып, Маған мадақ айтып ұлықтаса, Мен онымен біргемін. Егер ол мені іштей еске алса, Мадақ айтса, Менде оны солай есіме аламын. Ал егер  Мені көпшіліктің ортасында есіне алып, Мадақ айтып  ұлықтаса, Мен оны оданда қайырлы көпшіліктің арасында есімін мақтан тұтамын»- деп айтты деген. Бухари Әбу һүрайрадин(РА) келген тағы бір хадисте: «Алла Елшісі (с.ғ.с): «Әл-Мүфарридтер бәрінен озып кетті», – дегенде, сахабалар: «Уа, Алланың Елшісі! Әл-Мүфарридтер дегеніңіз кімдер?»  – деп  сұрады. Сонда ол: «Алла тағаланы жиі еске алушы ерлер мен әйелдер», – деп айтқан екен.

Сондай-ақ, зікірдің ең жақсысы – пайғамбарымыз Мұхаммедке (с.ғ.с) салауат айту. Бұл туралы Алла тағала Құран Кәрімде: «Расында, Алла тағала мен періштелері Пайғамбарға салауат айтады. Уа, мүміндер! Ендеше, сендерде оған шын жүректен салауат айтып сәлем жолдаңдар» (Ахзаб, 5)  деп ескерткен.

Әбу һүрайрадан (р.а.) жеткен хадисте «Алла Елшісі (с.ғ.с): «Атымды   ести тұра  маған салауат айтпаған оңбасын», – деп айтты деген (Тирмизи) Фадала ибн Уабайд (РА): «Бізде Алла Елшісі(с.ғ.с) бір кісінің намаздан кейін алдымен Аллаға мақтау және Пайғамбарға салауат айтпай бірден дұға еткенін байқап: «Мына кісі асығыстық жасады», – деп айтты. Кейін  әлгі кісіні қасына шақырып алып, оған: «кім болсын дұға еткенде алдымен кемшілік атаулыдан пәк Раббысына мақтау айтудан бастасын. Әрі пайғамбарға (с.ғ.с) салауат айтсын. Содан кейін қалауы бойынша дұға етсін», – деп насихат айтты (Әбу Дәуд).

Міне, ағайын, Алла тағала және  пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с) айтып көрсеткендей Алланы жиі зікір етуге тырысып, ұмтылайық. Мал-дүние, іс-әрекет, ниет,  тым болмаса тіліміз бен шынайы түрде ахирет қамын жасайық. Алла тағала баршамызға тура жол, иман және ізгі амалды жақсы әрі көп жасауды нәсіп етсін, ісімізге жеңілдік бергей.

Қанапия Орынбаев,

«Есенгелді Нұршайұлы» мешітінің имамы

 Исламда ата-ананың қадірін жоғары орынға қойған. Адамның дүниеге келуіне себепкер болып, жетілуінде ерекше рөлі бар ата-аналар ең әуелі құрмет көрсетілуіне тиіс аяулы жандар. Бұл туралы Алла тағала Құран Кәрімде былай дейді: «Алла тағалаға құлшылық қылыңдар. Оған еш нәрсені ортақ қоспаңдар және әке-шешеге, жақындарға, жетімдерге, міскіндерге, жақын көршіге, бөгде көршіге, жан-жолдасқа, жолда қалғандарға және қол астындағыларға жақсылық қылыңдар. Негізінен, Алла тәкаппар, мақтаншақтық жақсы көрмейді» (Ниса сүресі 36 аят).

Міне, Алла тағала осы аятта өзінен кейінгі орынға ата-ананы құрметтеуді қойған. Қазақта «Ата-анаң жынды болса байлап бақ», – деген қанатты сөз бар. Бұрын діннен хабары болған ғұлама ата-бабаларымызда ата-ананың қадірін жақсы біліп, олардың құрметін жақсы жасай білген. Алла тағала тағы бір сөзінде: «Маған және әке-шешене шүкір ет», – деп бұйырған. Ата-ана бала үшін бар жақсылықты жасайды, оның ауыры мен жеңіліне, ыстығы мен суығына төзіп, бел ауыртып жұмыс жасап баласын бағып, қағады. Баласы жамандық көрмесін деп өзі бар қиынға төзеді. Соны көріп біліп өскен кейбір балалар ата-ананың қадірін түсінбестен, қызметін қылмастан, ауыр сөздер айтып, қарттар үйіне өткізіп жатады. Біз үшін түн ұйқысын төрт бөлген анамыздың рөлі ерекше. Ана бір қолымен бесік тербетсе, екінші қолымен әлемді тербейді. Ұлттың ұлт болып қалыптасуына, әр адамның бойына даритын адамгершілік қасиеттер, барлық ізгіліктің бастамасы анадан даритынын байқаймыз. Әрбір ұлы тұлғаның артында әйел тұрады деген сөз бар, яғни ол ана. Бұрынғы ұлы ғалымдарды да бала кезінен дінге деген сүйіспеншілігін аналары оятқаны тарихтан мәлім. Бірде бір кісі Алла елшісіне (с.ғ.с) келіп былай деп сұрайды: «Уа, Алланың елшісі (с.ғ.с) анам көз алдымда қартайды, мен оны бағып қақтым, тамағын бердім, сусының ішкіздім, дәретін алдырдым, тіпті арқалап та жүрдім. Мен борышымды өтей алдым ба?-деп сұрайды. Сонда пайғамбарымыз (с.ғ.с): Жоқ. Жүзден бірінде өтемедің. Бірақ сен жақсы амал жасапсың. Алла тағала сенің аз амалына көп сауабын береді», – деп жауап берді.

 Ананың айтқан ақылымен адам адамдығын сақтайды. Алланың бұйрығына сай ата-ананы құрметтеп олардың қарғысын алудан сақтанғанымыз жөн. Аллаға серік қосу қаңдай үлкен күнә болса, ата-анаға қарсы шығу соңдай үлкен күнәлардан болып табылады.

Бейбіт Агибаев,

 «Әйіп қажы» мешітінің найб имамы

Ардақты пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафа (с.ғ.с.): «Намаз – діннің тірегі», –  дейді.Шын мәнінде асыл дініміз – Исламның өзегі, құлшылық – ғибадаттың қайнар көзі болған, шариғатымыз бойынша  бекітілген бес  уақыт  парыз бен үтір уәжіп, нәпіл намаздарды «Құран және Сүннет» пен «Әһлі-Сүннет» бойынша, мұжтаһид ғалым «Имам Ағзам Әбу Ханифа» мәзһабының  фиқһ тәртібімен өтегеніміз абзал. Себебі, «Әбу Ханифа» мәзһабының құлшылық бойынша келтірген дәлелдері «Құран мен Сүннетке» толық сәйкес келеді.  

Осыған орай, ҚМДБ - ның Атырау облысы бойынша өкілі, облыстық «Иманғали» мешітінің бас имамы Батыржан қажы Берденұлы облыс мешіттерінде «Әбу Ханифа мәзһабы бойынша намаз оқу тәртібін»  баннерге бастырып, мешіт қабырғаларына іліп қоюды тапсырған болатын.

  Атырау қаласы Алғабас ауылындағы  «Мәулімберген» мешіті бұл тапсырманы қолға алып, мешіт қабырғаларына намаз оқу тәртібін іліп қойды.

Бұл  «Әбу Ханифа мәзһабының фыһқи дәлелдері әлсіз», - деп жүргендердің аузына құм құяры сөзсіз.  Қазақтың даңқты батыры Бауыржан Момышұлы: «Тәртіпке бағынған құл болмайды»,-депті.Қашан да береке-бірлігі артқан, тәртіпке, басшыға бағынған ел озады.  

Жаратқан иеміз баршамыздың береке-бірлігіміз бен ынтымағымызды арттыра берсін, ағайын.Ел аман, жұрт тыныш, іргеміз бүтін болғай. Әумин!

ҚМДБ-ның Атырау облысы бойынша өкілдігі

«Мәулімберген» мешітінің

баспасөз қызметі

Әр істің түбінде бір ниет жатады. Сондықтан жақсы істің негізгі себепкері ниет болғандықтан, жаман істердің де кінәлісі ішіміздегі ниет болып табылады. Алла тағала үшін де біздің іс-әрекеттеріміздің сырт көрінісінен гөрі ішкі жан дүниеміздің таза болғаны маңызды. Бұған пайғамбарымыздың (с.ғ.с) мына хадисінде: «Алла сендердің түрлерің мен сырт көріністеріңе әсте қарамайды, жүректеріңе қарайды», - дейді. (Мүслим, Бирр 32; Ибн Мәжә, Зүһд 9; Ахмед бин Ханбал, ІІ, 285, 539).

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с) тағы бір хадисінде: Бір меккелік кісі Үммү Қайс деген әйелге ғашық болады. Бірақ Үммү Қайс оған Мәдинаға һижрат жасайтын болса (көшетін болса) ғана тұрмысқа шығатынын айтады. Сосын әлгі ғашық болған кісі бәрін қойып мұсылмандармен бірге Мәдинаға жолға шығады. Муһажир (қоныс аударушы) мұсылмандар әйел үшін һижрат жасаған адамның мәселесі қандай болады, соның айырмашылығын сұрау үшін пайғамбарға (с.ғ.с) келеді. Сонда пайғамбарымыз (с.ғ.с) оларға былай дейді: «Адамдардың іс-амалдары ниетке байланысты. Сондықтан да кімде-кімнің һижра жасау ниеті Алла және Оның Расулы үшін болса, оның жасаған һижрасы Алла және Оның Расулі жолында болмақ. Ал кімнің һижра ниеті дүние-мүлік табу немесе бір әйелге үйлену мақсатында болса, оның жасағн һижрасы сол нәрселерде болады». (Бухари, Иман 41, Никах 5).

Ниет ішінде де жақсысы мен ең жақсысы, жаманы мен ең жаманы болады. Егер мақсаты ахырет үшін болса, онда жақсы ниет болғаны, ал тек Алла ризалығын ғана табу болса, ол – ең жақсы ниет. Сол сияқты көздеген мақсаты дүние тіршілігі үшін болса, онда – ол жаман ниет. Ал енді талпынған мақсат құр сөз ретінде ахыретті айтып шын мәнінде дүниелік қана болса – ең жаман ниетте болғаны. Осы ниеттің алғашқысына ие болғандар жайында Құранда «Әбрар» (яғни жақсылар) деп, екіншісіне қол жеткізгендер үшін «Муқаррабун» (яғни Аллақа ең жақындар) деп аталған. Ал, кейінгі жаман ниеттегілерге кәпірлер, соның ішінде ең жаман ниет мұнафықтарға (екі жүзділер) тиісті болса керек.

Сондықтан жақсы ниет пен шынайы ықыласқа болу мұсылмандардың жан дүниесін тазартады. Осы тұста Ислам ғұламасы Мәуләнә Жәләлуддин Румидің мына бір сөзін тілге тиек етсек. Ол кісі: «Өзің қандай болсаң, сондай болып көрін немесе қандай боп көрінсең, сондай болуға тырысып бақ!» - дейді.

Мұсылман әрдайым іс-әрекетіне лайықты шынайы ниетте жүрмесе яғни айтқан сөзі мен істеген амалы бір-біріне кереғар болса, Алла сақтасын, мұнафыққа айнала бастағаны. Мұнафық – кәпірден де бетер күнәһар. Бұл жайында Алла тағала: «Күмәнсіз мұнафықтар тозақтың ең төменгі қабатына барады» (Ниса, 145) – деген.

  Ниет жақсы болмаса дүниені құтқарсаң да оның жазасын аласың. Себебі, Алла тағала ешбір істі есепсіз жібермейді. Бұған пайғамбарымыздың (с.ғ.с) мына хадисі дау тудырмаса керек: «Қиямет күні ең алғаш болып шейіт есепке тартылады. Оны Алланың алдына апарады. Алла тағала оған берген нығметтерін есіне салады. Сонда ол есіне алып мойындайды.

– Бұл нығметтерге алғыс ретінде не істедің? - деп сұралады.

– Шейіт болғанша Сенің жолыңда болдым - деп жауап береді.

– Өтірік айтасың. Сен өзіңді батыр деп айтсын деп соғыстың. Солай болды да, жұрт сені батыр екен десті. Енді анау жәһаннамға бар, -  деп, ол адамды жәһәннамға тастауға бұйырады...»(Мүслим, Имара, 152). Хадистің жалғасында аузын толтырып уағыз айтқан (имам) ғалымның да, қайыр-садақа берген бай адамның да дәл солай, ниеттерінің түзу болмағандығы үшін сонша амалдарының босқа кететіні айтылады.

Пайғамбарымыз (с.ғ.с) мына бір хадисінде:

«Сендерге бір нәрсе айтамын, жақсылап түсініп алыңдар! Дүниеде төрт түрлі адам бар: Біріншісі, Алла өзіне мал-мүлік пен білім берген адам. Бұл кісі мал-мүлкін Алла жолында жұмсайды, туыстарына қарайласып, байлығында Алланың хақысы бар екендігін біледі. Бұл – ең жоғарғы дәреже. Екіншісі, Алла өзіне білім берген, бірақ мал-мүлік бермеген адам. Бұл адам жақсы ниетпен «егер менде де болса, мен де оны Алла жолында жұмсайтын едім» деген ниетте болады. Бұл кісі де осы ниетінің жемісін көреді. Нәтижеде бұл екеуінің алатын сауабы тең болады...» (Тирмизи, Зүһд 17; Ахмет бин Ханбал, IV, 231).

Міне, біреу амалмен тапқан сауапты екіншісі ниетпен тауып отыр. Олай болса, ниетімізді түзейік. Үнемі жақсы амалдар істей алмасақ та, жақсы ниетте жүрейік. Бұл өз қолымызда емес пе? Бірақ ниетім түзу деп бәрін қоя салу, оны іске асыруға ұмтылмау жақсы ниетке жатпайды. Себебі ниеттің  көрінісі – сөз емес, іс, ұмтылыс. Пайғамбарымыз (с.ғ.с): «Кім де кім жақсылық істеуге ниет қылып, істей алмай қалса, Алла тағала оған толық жақсылық істегендей сауап жазады. Ал, жақсы істі ниет етіп, сол ниетін іске асырған кісіге Алла он еседен жеті жүз есеге дейін, тіпті одан да көп сауап жазады» – дейді. (Бухари, Риқақ, 31; Мүслим, Иман, 203, 204).

«Нұрқас- Сатыбалды» мешітінің

имамы Ажок Сарсекеев

Қасиетті Рамазан айында Түркия Республикасының Стамбул қаласына қарасты Бағжылар ауданы мен Зәйтунбурну аудан әкімшіліктері еліміздің Алматы, Тараз, Шымкент және Түркістан қала әкімшіліктерімен бірлесе отырып әр қалада 1500 адамға арнап ауызашар (ифтар) ұйымдастырды. Бұл ауызашардың негізгі мақсаты – екі ел арасындағы туыстық-бауырластық пен мәдени-рухани татуластықты одан әрі нығайту. Айта кету керек, қазақ елінің егеменді ел болғандығын алғаш мойындап, Елбасымызға өздерінің құттықтау хаты мен тәуелсіздігімізге тілектес ыстық лебіздерін білдірген де осы Түркия елі болатын. Біз оны ешқашан да ұмытпаймыз.

Түркиядан 90-ға жуық қонақтар келді. Олардың көпшілігі облыс, қала, аудан әкімшіліктерінің қызметкерлері болды. Сондай-ақ, олардың қатарында депутаттар, жазушылар, журналистер, кәсіпкерлермен қоса арнайы дайындалған екі топ оркестр мен әншілер де бірге келді. Бұл қонақтар біздің елге құр қол келмей көптеген сыйлықтарын да ала келіпті. Атап айтсақ, 6 000 дана арабша Құран Кәрім, 4 түрлі қазақша діни кітаптар және балаларға арналған ойыншықтар. Әрине бұлардың барлығы ауызашарда тартылды.

Енді әр қаладағы өткен ауызашарлар жайлы қысқаша тоқталып өтсек:  09.10.2006 ж. күні Алматы қаласында ұйымдастырылған ауызашарға ҚМДБ Бас Мүфтиі Әбсаттар қажы Дербісәлі мен қала әкімі Иманғали Тасмағамбетов арнайы қатысып, қонақтарға өздерінің жылы лебіздерін жеткізді. Алатау баурайында өткен осы рухани кеш жоғары бағаланды.

- 11.10.2006 ж. күні Тараз қаласының әкімшілігі қонақтарды Айша бибі анамыздың кесенесінің басында қой сойып, ән-күйменен мерекелік түрде қарсы алды. Қонақтарды қаланың көрнекті тарихи жерлері мен әулие орындарын таныстырды. Түскісін қала әкімі өз бөлмесінде Стамбул әкімдерін қонақ етіп, оларға шапан жауып, сый-сияпат табыс етті. Кешкісін «Мөлдір бұлақ» мейрамханасында халықты «Мехтер маршымен» қарсы алды. Ауызашарға қала әкімімен бірге Облыс әкімінің орынбасары қатысып құттықтау сөз сөйледі. Стамбул әкімдері де Тараз әкімдеріне алып келген сыйлықтарын табыстады. Ұйымдастырылған концерттік бағдарлама өз деңгейінде жақсы өтті. Кеш соңында Құран оқылып, дұға-тілектер айтылды.

- Шымкент әуежайынан қонақтарды облыс әкімінің бірінші орынбасары Ислам Әбіш, қала әкімі Анарбек Орман мен орынбасары Керімхан Қадырбеков ағаларымыз күтіп алды. Қонақтарға шашу шашып, әсем гүл сыйлап, айтыскер ақын арнау айтты. Кешкісін қонақтарға «Әсем» мейрамханасында ақ дастархан жайылып, ауызашар берілді.

10.10.2006 ж. күні қонақтарға Шым қаладағы тарихи жерлер мен мұражайларды, мешіт-медреселер мен саябақтарды аралатты. Сайрамдағы Ибраһим ата мен Қараша ана бейіттеріне зиярат жасады. Түскісін қала әкімі қонақтарды қабылдап, оларға бөрік-шапан жауып, Елбасының кітаптарын сыйға тартты. Екіжақты ынтымақ-достық пен қарым-қатынас жайлы өзара әңгімелер құрды. Кешкісін «Евразия» мейрамханасында 1500 кісіге арналған ауызашарға халық лық толды. Ауызашар алдында Құран оқылып, азан шақырылып, шам намазы оқылды. Жиналған көпшілік молшылыққа жайылған дастарханнан тамақ ішіп, қонақтардың дайындаған концерттерін тамашалады. Стамбул әкімшілігінің Бағжылар аудан әкімі Фейзулла Қиықлық пен Зейтунбурну аудан әкімі Мұрат Айдын мырзалар құттықтау сөз арнап, Облыстық Маслихаттың хатшысы Шалатай Мырзахметов пен қала әкімінің орынбасары Керімхан Қадырбеков ағаларымызға өздерінің сыйлықтарын ресми түрде табыс етіп, жүрек жарды ыстық лебіздерін білдірді.

- 13.10.2006 ж. күні қонақтар автобуспен Отырар қаласына барып, «Арыстан баб» кесенесін зиярат жасап, сол жерде жұма намазын оқығаннан соң Түркістан қаласына жолға шықты. Түркістан қаласы әкімінің орынбасары қонақтарды Қ. А. Яссауи бабамыздың кесенесінің алдында арнайы гүл шоқтарымен қарсы алды.

Қонақтар Қ.А. Яссауи бабамызға Құран бағыштап, тарихи-мәдени жерлерді аралап, түскісін қала әкімі Әли Бектаев мырзаның қабылдауында болды. Қала әкімінен сый-сияпаттар алып, екі жақты өзара әңгіме өрбітті. Кешкісін «Сары Арқа» мейрамханасында 1500 кісілік дастархан басында қала әкімі жиналған көпшілікпен соңына дейін болды. Стамбул әкімдері де өздерінің сыйлықтарын табыс етіп, екі ел арасындағы достық-бауырмалдығымыз ұзағынан сүйіндірсін деп тілектерін айтты. Сөз соңында Зейтунбурну аудан әкімі Мұрат Айдын мырза Зейтунбурнуда 400 мыңға жуық тұрғынның ішінде 12 000 мың қазақ жұртының бар екенін ерекше атады. Дегенмен сол 12 000 мың қазақ жұртын 400 мың қазақ елі тұрады деп есептейміз деді ол күлімсіреп.

 Сонымен қатар, Стамбулдан келген қонақтар ішінде өзіміздің онға жуық қандастарымыз да бар екен. Ол кісілер де өз туған жерлеріне ыстық тілектерін айтып, шексіз қуаныштарын жеткізді. Ата жұртқа Түркиядан бірінші рет келген қонақтар, өздерінің біздің елде сондай жақсы сезінгендіктерін және дән-ризашылықтарын білдіріп жатты. Қонақтар алдағы жылдарда да Қазақстанның басқа да қалаларында ауызашарлар өткізуге ниетті екендіктерін айтып, біздің еліміздің әкімшіліктерін де сонау Яссауи бабамыздың табан ізі тиген сол қалаларға барып ауызашар беруіне және осы туыстық-бауырластығымыз лайым жалғасын табуын тіледі.

Қонақтарды әуежайдан қала әкімінің орынбасары К. Қадырбеков мырза үлкен ілтипатпен шығарып салды. Лайым, Алла Тағала осы екі ел арасындағы достық-ынтымақты, татулық-бауырмалдықты жылдан-жылға арттыра бергей! Әмин!

Теңел Айдарбекұлы,

Қосшағыл ауылдық мешітінің

имамы 

Ислам дінінің таралуына ең көп кедергі келтіріп, зиянын тигізген – христиан әлемі. Себебі, христиандардың тарихтағы ең үлкен орталықтарының үшеуі (Құддыс, Ескендерия, Антакия) мұсылмандардың қолына өткен. Бұл олардың жүрегінде кек болып қалып кеткен секілді. Сондықтан да оларға шындықты түсіндіру қиын. Сонда да бір-екі мысалмен Исламның адамзатқа тек бейбітшілік әкелгендігін, адамдардың еркін түрде бұл дінді ұнатып қабылдағанын түсіндіруге тырысайық.

Ислам діні Алла тағаланың адамзат баласын бұл дүниеде сынақ үшін жаратқанын, сол себепті оған ақыл мен ерік бергендігін айтады. Ал, иман – осы екі қабілеттің беретін жемісі. Адам бұл дүниеде ақылымен ойланып, іздестіріп, еркімен шешім қабылдайды да ақыретте сол таңдауының есебін беретін болады. Олай болса, әр адам өзінің иманы арқылы сыналатындықтан, оған ешқандай зорлық көрсетілмеуі тиіс. Мұны адамдар мәжбүрлей алмайды. Алланың өзі де иманға зорлықтың жоқтығын Құранда айтылады: «(Мұхаммед (с.ғ.с.) Егер Раббың қаласа, әрине жер бетіндегілердің барлығы түгелдей иман келтірер еді. Адамдарды иман келтіруге сен зорлайсың ба?(Юнус, 99); Мүминдер аңғармады ма? Алла егер қаласа, адамдарды түгелдей тура жолға салар еді (Рағыд, 31); Пайғамбарлардың міндеті жеткізу ғана, Алла ашық істегендеріңді де, жасырғандарыңды да біледі (Мәида, 99); Негізінде сенің міндетің жеткізу ғана, есебі бізге тән (Рағыд, 40).

Сондықтан пайғамбарлар және пайғамбар үмметінің міндеті – тек дінді тарату оны өмірімізге енгізуімізбен үлгі болу. Одан арғысы біздің жұмысымыз емес. Дегенмен, тарих бойы таблиғ міндетімен келген әрбір пайғамбардың алдынан жаулар шығып, оларға кедергі болуға тырысқан. «Осылайша әр пайғамбарға адамдардың және жындардың шайтандарынан дұшпан жасап бердік» (Әнғам, 112).

Сондықтан пайғамбарлар Алла тағаланың өздеріне жүктеген міндетін орындау үшін соғысуға мәжбүр болған кездері болған. Әрине, олар бас салып соғысқан емес. Әуелі бейбіт түрде ымыраға келудің барлық жолдарын сынап көргеннен кейін, амалсыз соғысуға бел буған. Және мұндай соғыстар билік пен байлық үшін болмаған.

Пайғамбарымыз хазіреті Мұхаммед (с.ғ.с) 23 жылдық таблиғ өмірінің алғашқы 13 жылында соғысу жайында мүлде ойламаған. Әйтпесе, сол жылдары оның нағыз соғысуы керек кездері еді. Себебі, осы жылдары көрмеген жапасы және зұлымдығы қалмаған, бірақ сабырынан таймады.

Ислами таблиғты пайғамбарымыз (с.ғ.с) тек Құран бойынша жасаған (Фурқан, 52). Жиһад Алла тағаланың Құрандағы әмірлерінің бірі. Бірақ аят-хадистердегі малмен және жанмен жиһад ету тек қана соғысу деген сөз емес. Жиһадтың негізгі мақсаты жерлерді жаулау емес, көңілдерді жаулап алу. Міне, осындай кезде жиһад екі бөлімге бөлінеді: Бірінші, кіріспе бөлімі – аймақты жаулап алу; екінші, негізгі бөлім – көңілдерді жаулап алу.

Мекке кезеңінде надан адамдардың қаншама рет дөрекілік көрсетіп, шабуыл жасаса да олар қана табандылықпен уағыз-насихаттарын жүргізді. Құран Кәрімде олардың бұл әрекеттері «Үлкен жиһад» деп аталады. «Сен кәпірлерге бағынба. Олармен Құран арқылы ұлы күрес жаса!» (Фурқан, 52)

Мысалы, адам төзгісіз ауыр қиындықтарға тап болған Мекке кезеңі, барлық қиыншылықтарға қарамастан көп адамның Исламды қабылдауына куә болды. Ол адамдар бастарына келген барлық бәлелерге қарамастан сандары жылдам өсіп, осы жолда үйлерін, жұмыстарын барлық дүние-мүліктерін тастап Меккеден көшуге дейін барған. Мұндай жан пида қадамдарға ол кісілерді ешкім қинаған жоқ. Керісінше оларды Исламнан қайтаруға тырысқан залым да аяусыз күштер бар еді. Осыларға қарамастан Исламның негізі Меккеде қаланды. Һәм ешқандай қылышсыз-ақ.

Меккеде осындай жағдай  жалғасқан соң Мәдина қаласынан  адамдар Меккеге келді. Пайғамбарымыз (с.ғ.с) оларға Құран аяттарын оқып беріп, Исламды түсіндірді. Олар бір-біріне: «Жолдастар, Уаллаһи, бұл кісі яһудилердің «келеді» деп күтіп жүрген пайғамбарының дәл өзі. Яһудилер бізден бұрын иман келтіріп қоймасын!» - деп, сол арада мұсылман болады (Ибн Хишам, ІІ, 38; Хәйсами, VI, 40). Сосын олар бір жылдан соң 12 адам болып келіп, мұғалім сұрайды. Расулұллаһ (с.ғ.с) Мусаб бин Умайрды және жаңа мұсылман болған Абдуллаһ бин Умму Мәктумды Мәдинаға Құран үйретуге жібереді (Бұхари, Манақибуль ансар, 46).

Сол себепті Расулұллаһ (с.ғ.с): «(Осы күнге дейін) өлкелер қылышпен жаулап алынушы еді, бірақ Мәдина Құранмен жаулап алынды», - деген (Бәззар, Муснәд, №1180; Хәйсами, 5776).

Араға бір жыл салып Мәдиналықтар 75 адам болып келіп пайғамбарымызға бейат етеді де оны Мәдина Мунәууәраға шақырады. Алланың Расулы және қасындағы мұсылмандар туған-туыстарын, мал-мүліктерімен қоса, өмірлік естеліктерін тастап, Алла жолында Мәдинаға көшіп кете барады. Олар кетісімен үй-жайлары талан-таражға түсті (Ибн Хишам, ІІ, 79; Әзрақи, Ахбару Мәккә, ІІ, 244, 255).

Меккедегі Мүшріктер Расулұллаһтың анасынан және жұбайынан қалған екі үйіне де қол салады. Кейіннен, Мекке алынған кезде Расулұллаһтың шатырда түнегенін көргендер: «Уа, Расулаллаһ! Үйіңізге бармайсыз ба?» - деп сұрайды. Сонда пайғамбар: «Ақил бин Аби Талиб бізге үй қалдырды ма!» - деп жауап береді. Осылайша жеңімпаз қолбасшы әрі пайғамбар бола тұра, сатылып кеткен өз үйін қайтаруға тырыспаған.

Содан тура 14 жыл өткен соң мұсылмандарға өздерін қорғау үшін соғысуға рұқсат ететін аяттар түсті. Бірақ мынаны естен шығармаған жөн. Құран Кәрімде адамдарды тура жолға шақыру жолында «Алла жолында жиһад етуге» байланысты көптеген жерлерде айтылған аяттардың тек аз ғана бөлігі соғыс болып табылатын «қитал» жайлы айтылады. Бұл аяттардың соншама кеш түсуі, тек мәжбүр болған жағдайларда ең соңғы шара ретінде қолданылуы керектігін меңзейді.

Алла Расулінің ғазауаттары жалпылама қорғану соғыстары болған. Бәдір өңіріне барудағы пайғамбарымыздың ниеті соғысу емес, мұсылмандардан тартып алынған мүлік арқылы өздерін бай санап, пайда тауып келе жатқан керуенді тоқтату болған. Сонда олар керуен жолын өзгертіп құтылып кетеді. Бірақ керуенді қорғау сылтауымен Меккеден шығып 400 км жол жүріп, Мәдинаның маңайына келіп қонақтаған мүшрік әскері бейбіт келісімге келуден бас тартқан соң лажсыз соғысуға тура келді. Пайғамбарымыз (с.ғ.с) әуелі мүшріктерге хазіреті Омарды елші ретінде жіберіп: «Кері қайтыңдар!» дейді. Алайда Әбу Жәһил «Өшімізді алмай кері қайтпаймыз! Олардың сыбағасын береміз!» - деп, мүшріктерді соғысқа қайрайды. Ақырында мұсылмандар жеңіске жетеді. (Уақиди, І, 61-65).

Ухуд пен Хәндәк соғыстары Мәдинада болды. Мүшріктер шабуыл жасап, мұсылмандарды түп-тамырымен жоқ қылып жіберу мақсатымен Мәдинаға оң қанаттан және сол қанаттан әскер жіберген. Алла Расулы қорғану қамдарын жасап, Мәдинаның айналасын қоршай ор қаздырып тастады. Бұл соғыста да мұсылмандар шығынсыз жеңіп шығады.

Кейінірек хазіреті пайғамбарымыз (с.ғ.с) Умра ниетімен Меккеге жолға шығады. Мүшріктер Қағбаға келген кісілерге бөгет жасау әдеттері жоқ болса да, мұсылмандарды Меккеге жолатпай, кіргізбей қояды. Алла Расулы елшілер арқылы былай хабар жолдайды: «Біз соғысу үшін келген жоқпыз. Бар ниетіміз Бәйтулланы зиярат ету. Құрайыш соғысудан шаршаған, залал көрген болар. Қаласа белгілі бір мерзімге келісім жасайық. Келісім бойынша олар менімен адамдардың арасына араласпасын...» (Бухари, Шурут, 15).

Меккеліктер мұны қабылдамай, Қағбаны тауаф етуге рұқсат етпейді. Бұған мұсылмандар қатты ашуланып, соғысқылары келеді. Бірақ Алланың Елшісі (с.ғ.с) оларды сабырмен бір жыл тағы күтуге шақырады. Әйтеуір мың бір машақатпен Расулұллаһ (с.ғ.с) мүшріктермен сол Худайбия жерінде бейбіт келісімге көнеді. Дегенмен келісім шартта жазылған барлық тармақтар мұсылмандарға қарсы сияқты көрінеді. Сахабалардың бұл келісімге разы болмай, көнбей жатқан-ды. Бірақ Алла және Оның Елшісі бейбітшіліктің өзі әрдайым қайырлы екендігін және үлкен жеңіс болып табылатынын айтты (Фатх, 1; Халеби, ІІ, 715).

Осы Худайбия келісімінен кейін екі жыл ішінде мұсылман болғандардың саны Худайбияға дейінгі 19-жылдағыдан есе-есе артады. Расулұллаһ (с.ғ.с) Худайбияға барарда 1400 кісімен жолға шыққан болса, бұдан екі жылдан кейін Меккенің алынуына қатысқан мұсылмандар саны жолдан қосылғандармен бірге 12 000-ға жетті (Хейсеми, VI, 170; Ибн Хишам, ІІІ, 372).

Осы бейбітшілік кезеңінде Алла Расулі (с.ғ.с) айналадағы елдердің билеушілеріне хаттар жолдап, оларды Исламға шақырды. Олардың ішінен Хабешистан билеушісі Нежами, Бахрайн патшасы Мунзир бин Сауа, Иемен басшысы Харис әл-Хилмери және Оман патшасы Жүлендилер мұсылман болды. Жүленди пайғамбарымыздың өмірі мен мінез-құлқымен танысқаннан кейін: «Алла маған бір Умми пайғамбармен танысуды нәсіп етті. Ол әрбір игілікті алдымен өзі орындайды, сосын басқаларға оны орындауға әмір етеді. Жамандықтардан аулақ жүріп, басқаларды өз басының үлгісімен жамандықтан тыйылуға шақырады. Ол келісімге, сөзіне берік. Менің ешбір күмәнім жоқ. Ол шынымен пайғамбар адам», – деген (Ибн Хажар, әл-Исабап, І, 262).

Иә, Ислам негізінде осы бейбітшілік кезеңінде жайылды деуге болады. Көңілдерді жаулап алғандықтан Ислам барған жерінде ғасырлар бойы қалды, әлі де бар. Қылышпен жайылған болса, осыншама әсерлі болар ма еді? Мысалы, хазіреті пайғамбарға (с.ғ.с) Меккені бейбіт жолмен алуға көп қам жасады. «Өздеріңе қылыш көтерілмесе, сендер де көтермеңдер!», – дей отырып қан төгілуді қаламады. Үйінен шықпаған Меккеліктерге амандық кепілдігін берді (Ибн Хишам, IV, 14, 22, 28; Ибн Саад, ІІ, 134; Хамидуллаһ, Ислам пайғамбары, І, 264-265).

Бүкіл әлем сұлтаны хазіреті пайғамбар (с.ғ.с) тек қана Меккенің алынуында емес, басқа жорықтарының барлығында да дәл осылай барынша зиянсыз жол ұстанған. Мұның барлығы оның соғыс пен араздықты қаншалықты жек көргендігін, негізгі мақсаты бейбітшілік болғандығын айқын көрсетеді (Уақиди, І, 9-10; ІІ, 573; Ибн Саад, ІІ, 6).

Ислам соғыстарының негізгі мақсаты адамдарды өлтіру, олжа табу, жер бетін талқандау және өш алу емес, керісінше зұлымдықты жою, сенім бостандығын орнату, адамдарды тура жолға шақыру және әділетсіздікті жоғалту болды. Исламда өзін қорғау үшін және тәблиғ мақсатынан басқа мақсатта соғыс жоқ. Тек жер жаулап алу үшін жасалған соғыстар барып тұрған зұлымдық!

Сондай-ақ, Алла Расулі (с.ғ.с) жаулап алған мекендерде өз әскеріне шектен шықпауды, келісімді бұзбауды, қажетсіз қан төкпеуді, әсіресе құлдарға, әйел-бала, кәрілерге, басқа дін өкілдерінің қасиетті мекендеріне, ғибадатханаларына, табиғатқа және баспаналарына тимеуді қатаң ескерткен (Муслим, Жиһад, 3; Тирмизи, Сияр, 48; Уақиди, ІІ, 561, 757-758, 778).

Тіпті, Османлы империясы алған жерлеріне мұсылмандарды орналастырып, ондағы адамдардың Исламды жақыннан тануына жағдай жасап отырған. Осының нәтижесінде мұсылман саны жылдам өсіп отырған. Ал, Исламды қаламағандарға ешқандай басым көрсетілмегендіктен, олар 500 жыл бойы өз діндерін сақтап қалған. Осман Империясы құлаған кезде оның 40%-ы басқа дін өкілдері-тұғын. Егер мұсылмандар қылыш пен күш қолданғанда 500 жыл ішінде ол 40%-дан 1-%-ы да қалмасы ақиқат еді. Мұсылман болмаса да, олардың кедейлері мұсылмандардың жәрдемдерімен жағдайларын түзеген. Ал, хазіреті Омардың қарт яһуди кісіге төлемақы жазғаны ел аузында әлі жүр...

Ясин Серік,

Жылыой орталық мешітінің

наиб имамы